Тек тазалығы-ұрпақ болашығы

Дарындық қабілеттің ұрпаққа жалғастығы

karinka15 — Mon, 09 Dec 2013 13:37:17 GMT

Адам баласының бойындағы құпия құбылыстың бірі – туа біткен ерекше дарындылық қабілетіне ие болу. Әлемдегі адамзат баласының әрбір мыңнан біріне жаратушымыздың берген сыйы – ерекше дарындылық қабілетте тууы. Бұндай дарындылық бақытына ие болған адам ештеңе оқымай-ақ, біреуден үйренбей-ақ қабілеттілігімен басқалардан ерекшеленіп, бала кезінен-ақ көзге түсе бастайды. Бұндай балаларды «вундеркинд» деп те атайды. Қабілеттілік әр адамда әр түрлі болады, әр саланың өз дарындары бар. Мысалы, Үндістандық Шакунтала есімді қыз әлемді таң қалдырып аса күрделі есептерді місе тұтпай, электронды-есептеуіш машиналармен сайысқа түскен, Сидней университетінде ол бірнеше компьютерден озып шыққан. Ал Мәскеулік И.Шелушков кез келген өлеңді ұзақ жүгіртіп оқиды да, сол өлеңде неше әріп, неше буын барын ойланбастан айта алған. Бұндай ерекше жаратылған дарын иелері математиктерден ғана емес, физик, химик, ғұламалар, қара суды теріс ағызғандығы туралы аңызы бар шешендер,әнші,ұста, суретші, спортшы т.б.болған.Ақиық ақын М.Мақатаев: «өлең маған төбемнен құйылғандай тосыннан келгенде, тіпті жазуға да үлгермей жатамын»десе,ән патшасы Ш.Қалдаяқов пен «оның тырнағының арасына дейін музыка» атанған композитор Н.Тілендиев әуен өз-өзінен құлағына ызыңдап келетіндігін айтқан.Әлемді таң қалдырған соқыр кейуана, көріпкелділігімен «әулие Ванга» атанған.Осы ерекше дарындылық қабілет ген арқылы ұрпаққа жалғасып отырған. Бұл туралы 1953 жылы Америка зерттеушісі Д.Уотсон мен ағылшын зерттеушісі Ф.Крик тұқым қуалау заңының генетикалық құпия белгілерін ашып, әлемді таң қалдырды. Ғалымдар тұқымның ерекшелігін ұрпақтан ұрпаққа неліктен ауысатындығын, белгілі ата-аналардың балалары әкесінің немесе шешесінің мінезін, дағдыларын, дарынын неліктен қайталап шыға келетінін, ал енді біреулердің балалары неліктен «кімге тартқаны белгісіз» болатынын медициналық ғылыми зерттеулер арқылы айқындады. Осы зерттеудің нәтижесінде ДНҚ ( Дизоксирибоза нуклейінді қышқылы) деген ұғым дүниеге келді. Қазіргі кезде шетел ғалымдары осы дарындылық қабілеттердің ген арқылы тұқым қуалаушылық қасиеттерін зерттеп жаңалық ашып жатса, әр кез ұрпағының қамын ерте ойлайтын дана қазақ ертеде қой соңында, көшпелі атанып жүрген кездерден-ақ ешбір оқусыз, зерттеусіз-ақ дарындылық қабілеттің қан арқылы ұрпақтан ұрпаққа жалғасып тұқым қуалайтынын білген. Сондықтан да тегіне қарап қыз алуды ұйғарған. Кейбір баланың туған әке-шешесіне, ата-тегіне тарпай қалуының сыры генде берілген молекулалардың қанда дұрыс ыдырамай қалуынан, әлсіз түрде дарыған қабілет гені ашылмай оның келесі балаларына жалғасып кете берген. Дарындылық қабілет кейбір ұрпақта әлсіз болып ашылмай қалып жатса, кейбір ұрпақтың бір баласына өте күшті дарыған. Дарындылық гені әсіресе жетінші, тоғызыншы атадағы ұрпақта толық жетіліп, қабілеттілігі артып отырған. Қазақтағы «Жақсыдан жаман туар бір аяқ асқа алғысыз, жаманнан жақсы туар адам айтса нанғысыз» деген дана сөздері осының дәлелі.Тіпті кейбіреуінің қабілеті шамадан тыс артып, өзіне бой бермей арты ішімдікке салынуға, психикалық ауытқушылыққа апарып соққан. Сонымен қатар бір адамның бойынан біренеше өнерді меңгеру қабілеті де кездескен.Осы дарындылық қабілетті зерттеудегі менің негізгі мақсатым менің отбасымдағы, яғни, атам Ермек, арғы атам Мұстафа, өз әкем Қайраттың және осы ата-бабамның өзіме дарыған дарындылық қабілеттің қыр-сырын білу еді. Менің үлкен атам Мұстафа өз заманында елге белгілі әнші, ақын, сері, сегіз қырлы бір сырлы жан болған екен. Өкінішке қарай бұл кісінің өлеңдері жазба түрінде сақталып қалмаған. Ал өз атам Ермек Мұстафин Шет өңірінде, сұлу Бұғылы тауының етегінде дүниеге келген. Жастайынан өнердің актерлік, әншілік, күйшілік, ақындық, жыршылық, композиторлық түрлерін меңгерген. Осы өнердің арқасында Қарағанды облыстық қазақ драма театрында бірнеше жыл актер болып еңбек еткен. Ол «Қыз Жібектегі» – Төлегеннің, «Айман-Шолпанда» – Әлібек, «Еңлік-Кебекте» – Кебек, «Исатай-Махамбетте»-Махамбет батырдың рөлдерін бейнелеп көрермен қауымның алғысына бөленген. Е.Мұстафин актерлігімен қатар әнші де еді. Оның репертуарында халық композиторлары Аққанның, Біржанның, Ыбырайдың, Балуан Шолақтың, Абайдың т.б әндері жаңа қырынан көрінетін. Е.Мұстафин – айтыскер ақын. Ең алғашқы айтысы Қазақстанның 40 жылдық тойына арналған. Бұдан кейінгі жылдарда да айтыскерлік қырымен көрермен көзайымы болған. Ермек атамның әр жылдарда жазған өлеңдері «Шалқи бер жайнап Жезқазған», «Туған елім Қазақстан», «Нұраталды», «Толқиды таулар» т.б аудандық, облыстық газеттерде жарияланып, республикалық ақындар жинағына енгізілді. Сонымен қатар сазгерлік қырында «Мереке бүгін елімде», «Аюлы-Ақсу», «Сезім сыры» т.б көптеген әндері ел жүрегінде сақталып қалды. Ермек атам табиғатынан ақкөңіл, жарқын мінезді жан болған екен.

Өз әкем Қайрат Ермекұлы Мұстафин әнші, күйші, композитор, актер бірнеше өнерді меңгерген. Әкесіне тартқан дарындылығымен ел көзіне түсіп жүр. Халық әкемді «асылдың сынығы», «тұлпардың тұяғы» деп дәріптесе, кейбіреулер «Қасқа аттың құлыны қасқа болып тумаса да төбел болып туады» деген осы деп әкемнің атама тартқандығын туралы айтып жатады.. Әкем бірнеше өнерді меңгергендіктен де болар үнемі жұмыста қолы тимей ізденіс үстінде жүреді. Аудандық саз мектебінің директорының жұмысымен қоса, аудандық мәдениет үйіндегі Ақсу-Аюлы ән-би ансамблінің ұйымдастырушысы, мәдениет үйіндегі халық аспаптары оркестрінің жетекшісі, ол бір концертте бірнеше қырынан көрініп бірде оркестр басқарып тұрса, бірде әуелетіп ән салып, бірде күмбірлетіп күй шертіп, бірде актерлік қырын көрсетіп жатады. Осындай бірнеше өнерімен қоса өз жанынан ән де күй де шығаратын композитор. Әкемнің «Туған жер», «Күй мұра», «Қарағанды», «Әкені аңсау», «Анашым» т.б әндерімен «Ерке Гүлдана», «Асыл жарға», «Майда қосбасар», «Тартыс» т.б күйлері бар. Үнемі тәлім тәрбиесін уақыт тауып маған үйрететін әкем менің бойымдағы дарындылығымды аңғарып ақыл кеңесін беріп отырады.Ең алғашқы туындым 9 жасымда шығарылды. Бұл «Анаға арнау» деген ән еді. Одан кейін де «Балалар», «Көктем туралы», «Мен оқушымын» деген өлең шумақтарым мектеп сахнасында оқылып, аудандық газеттерде жария етілді. Ал кейінгі сиясы кеуіп үлгермеген жаңа туындым «Туған жерім Аюлым» деп аталады. Осы зерттеуімнің нәтижесінде ойға түйгенім; кез келген адамның бойында жақсыға да,жаманға да қабілеттілік болады,осы «екі есіктің» қайсысының ашылуын қаласаң, сол болашақ тағдырыңа үлкен өзгерістер әкеледі. «Атаға тартып ұл туса игі, ата жолын қуса игі»деп,атам қазақ о бастан қанынан тараған қасиеттерін бұзбау үшін жеті атасына дейін қыз алып,қыз беріспеген.Бұл, әлемді таң қалдырған ДНҚ-ның бізде ерте замандарда болғандығының дәлелі.

Жаңа туған балалардың туа біткен және тұқым қуалайтын ауру түрлері

karinka15 — Sat, 30 Nov 2013 17:48:44 GMT

Бүгін біз, омыраумен емізуге толықтай қарсы көрсеткіш болып табылатын жаңа туған балалардың (метаболизм) зат алмасуларының байсалды бұзылулары туралы айтамыз. Бірақ тура айтқанда: олар өте сирек кездеседі.Кейбір жаңа туған балалардың және тұқым қуалайтын зат алмасуының өзіндік энзимді жеткіліксіздігімен анықталып, сүттің анықталған элементтерін қабылдауға мүмкіндікте шектеу қояды немесе қатаң түрде шектеу қояды. Енер мұндай компоненттерді қолануға шектеу қойылмаса немесе кей жағдайда толық алып тасталынбаса денсаулықтың күрделі бұзылушылығы тууы мүмкін. Бұл бұзылулардың бір түрі, нәрестені омыраудан айырмаған жағдайда және белгілері күрт төмендеген кезге дейін дұрыс дамуына аздап кедергі түрінде пайда болатын бүйрекүстібездерінің туа біткен гиперплпзиясы немесе пропионды ацидемия сияқтылар. Басқалары омыраумен емізумен айтарлықтай жеңілдетіледі. Бұл көзқарастан алмасудың үш түрлі бұзылуына ерекше қызығушылық ұсынады: галактоземия, фенилкетонурия және «кленды сироп» ауруы.

Галактоземия

Бұл аурудың негізгі екі формасы бар. Біреуі галактокиназдардың жеткіліксіздігімен мінезделеді, яғни галактозалардың ыдырауына қажет (лактозалар элементі) энзимді белгі.Егер мұндай аурумен ауыратын балаларды сүтпен немесе құрамында лактозасы бар алмасқан затпен емізсе, олардың қан құрамындағы галактозалар көбейеді, кіші дәретте қант құрамы ұлғаяды, катаракта пайда болады. Бұл аурудың басқа формасы одан аса күрделі. Бұл басқа эгзимнің жеткіліксіздігімен ерекшеленеді – галактоза-1-фосфатауридилтрансфераздар, яғни галактозалардың метаболизм кезінен кеш қажет. Ақыр соңында, қан құрамына жиналған метаболит одан да үлкен бұзылушылыққа алып келеді.Нәрестеде болатын симптомдар: диарея, құсу, бауыр және талақ ұлғаюы, сарыауру. Тамақтану құрамынан лактозаны алып тастамаса, катаракта, бауыр циррозы және ақыл-ой дамуының тоқтауына алып келеді. Кәдімгі омырау сүтін алмастырушыны қоса отырып, мұндай нәрестелерді әйелдің де, басқа да сүттермен емізуге болмайды. Лактозаларсыз арнайы жасалған сүт негізді құрам немесе соя негізді қоспалар қажет. Бағымызға орай, бұл ауру сирек кездеседі: индустриялды дамыған мемлекеттер бойынша ғана берілгендер бар, ол 1 ден 20 000 дейіннен бастап 1 ден 200 000 дейін балаларда оынң жиілігі өзгереді.

Фенилкетонурия

Бұл ауытқушылық аминоқышқылды фенилаланиннің метаболизмі бұзылуымен мінезделеді. Ол фенилаланинді гидроксилазалар энзимнің бауырда жоқтығымен көрінеді және оның аса қауіпті ақыры ақыл-ой дамуына орта және ауыр түрдегі тежелуге әкеледі.Барлық жас туған балаларға міндетті зертханалық зерттеудің нәтижесінен кейін туғаннан соң аз уақыттан кейін диагноз қойылады. Клиникалық көрсеткіштердің дамуы фенилаланин құрамын төмендетіп тамақтандыру арқылы тоқтатылуы мүмкін. Бағымызға орай, омырау сүті құрамында бұл аминоқышқылдар құнарлылығы төмен, яғни сиыр сүтінің құрамынан да өте төмен. Сондықтан бұл аурумен ауыратын балаларды қан құрамындағы фенилаланин деңгейін байқай отырып, омыраумен емізуге болады. Егер, құнарлылығы критикалық деңгейге жетсе, онда омырау сүтін алмастыру керек немесе сонымен қатар фенилаланин құрамы төмен арнайы қоспа қолдану керек. Индустриалды мемлекеттерде 1 ден 5000 дейіннен бастап 1 ден 100 000 дейін балалар ауырады.

«Кленды сироп» ауруы

Бұл барлық табиғи ақуыздардың қарапайым компоненттері болып табылатын изолейцин, лейцин, валин аминоқышқылдар метаболизмін бұзылушылығымен туындаған ауру. Ауру кіші дәреттің өзіндік иісімен мінезделеді, яғни ақыл-ой және неврологиялық кемістігімен қарқындалатын және метаболикалық ацидозбен, құсу, тамақтан бас тарту түріндегі кленды сироп сияқты. Мұндай балаларға аминоқышқылды көтере алмайтындарғы арналған құрамы төмен арнайы синтетикалық қоспа жасап шығарылған, бірақ нәтижесі жиі болмайды. Фенилкетонурия жағдайындағыдай омырау сүтін арнайы қоспамен араластырып қолануға болады. Өмірге қауіпті болғандықтан, бұл ауру алғашқы айлар уақытында емдеу қажет, өте сирек кездеседі: шамамен 1 ден 200 000 балаға дейін.

Шыңғыс ханнан тарайтын төре тұқымы:Санжар Жапарұлы Аспандияров

karinka15 — Sat, 30 Nov 2013 17:43:09 GMT

Асфендиаров Санжар Сейітжапарұлы (20.10.1889, Ташкент –25.02.1938, Алматы) – көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, дарынды ғалым-тарихшы, профессор, педагог. Әкесі Сейітжапар (Жағыпар, Сейітжағыпар) –сұлтан, Әбілқайыр ханның үлкен ұлы Айшуақ ханның ұрпағынан тараған патша әскерінің полковнигі шенінде отставкаға шыққан, жарты ғасырдан астам уақыт Түркістан өлкесінде қызмет еткен қазақ қайраткері, анасының есімі – Гүландам Қасымова (кейбір гипотезалар бойынша Кенесары Қасымовтың ұрпақтарынан тараған). Ташкенттегі реалдық училищені(1907), Петербургтағы әскери- дәрігерлік академияны 1912 жылы бітіріп шығады. Санжар онда әскери министрліктін теңіз ведомствосының стипендиясына оқып, 4 жыл қатардағы әскерде қызмет етуге міндеттелінді.

Санжар өз әскери-медициналық қызметін Түркістан генерал-губернаторлығы мен Бұқара әмірлігінің шекарасындағы Термез мекенінде жергілікті лазаретте кіші дәрігер ретінде бастап, 10-шы Түркістан атқыштар полкына бекітілді. Артынан 9-шы атқыштар полкының аға дәрігер қызметкерінің міндеттерін уақытша атқарушы қызметіне ауысып, Самарқандта және Асхабадта шоғырланған атқыштар поктарында дәрігерлік қызметпен айналысады. 1914 жылы тамызда Санжар 5-ші Түркістан атқыштар полкының аға дәрігері қызметінде І дүние жүзілік соғыстың Шығыс майданына аттандырылады. Осы майданда 1914 жылдың қыркүйек-желтоқсан айларында орын алған ұрыстарда Санжар жараланған және науқас болған сарбаздарға медициналық көмек көрсетумен айналысты. 1914 жылы желтоқсанда жоғары әскери басшылықтың өрескел қателіктерді жіберу салдарынан 5-ші Түркістан атқыштар полкы Лодзь (қазіргі Польшаның ірі қалаларының бірі, ол уақытта Шығыс Пруссия территориясында орналасқан) неміс қоршауына түсіп, басына ауыр жарақат алған Санжар жау тұтқынына түседі. Неміс тұтқынында Санжар патша үкіметі тағдырдың тәлкегіне тастаған мыңдаған жауынгерлердің қатаң тағдырына ортақтасып, күрделі санитарлық жағдайларда иммитацияланған лазареттерде медициналық қызметпен шұғылданып, Торн, Кутно, Александровка концентрационды лагерьлерінде бір жылға жуық уақыт өткізеді. 1915 жылдың аяғында Қызыл Кресттің тұтқындармен алмасу бағытында жүргізген қажырлы еңбегінің көмегімен, Балтық теңізі арқылы алдымен Щвеция, сосын темір жол арқылы Санкт-Петербургқа қайтып оралады. Астанада неміс тұтқынына амалсыздан түскен жауынгерлерді қатаң бақылауға алға, патшаның күзет орындары оларды сенімсіз элементтер ретінде қара тізімге қосты. Арнайы медициналық қараудан өтіп, денсаулығы нашар деп танылған Санжар Түркістан әскери-медициналық басқарманың резервіне жіберіліп, 1919 жылы қаңтардың басында Ташкентке қайта оралады.

Шыңғыс ханның үлкен ұлы Жошыдан тарайтын төре тұқымы:Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов

karinka15 — Sat, 30 Nov 2013 17:36:36 GMT

Шоқанның ата-бабалары атақты сұлтандар әулетіне жатады. Оның арғы бабасы Абылай хан XVII ғасырдағы айбынды қазақ билеушілерінің бірі болды. Ал атасы Уәли хан патша үкіметі ресми түрде бекіткен қазақтың соңғы ханы еді. Шоқанның әкесі - Шыңғыс Уәлиханов білімді адам болған. Ол 1834 жылы Омбыда Сібірдің казак әскери училищесін бітіріп, орыс армиясында жоғары әскери шен - полковник атағын алды және Қазақстанды басқару аппаратында бірсыпыра жауапты қызметтер атқарды: Құсмұрын округінің аға сұлтаны, Сібір қырғыздарының облыстық басқармасының кеңесшісі, Көкшетау округінің аға сұлтаны болды. Россияның алдында сіңірген еңбегі үшін оған өмірлік мұра ретінде дворянатағы берілді. Шоқан 1835 жылдың қараша айында Құсмұрын бекетінде қазіргі Қостанай облысы Сарыкөл ауданындағы Күнтимес ордасында (қыстауында) атақты аға сұлтан Шыңғыс Уәлиханов отбасында дүниеге келген. Әкесі Шыңғыс Уәлиханұлы сол кезде Аманқарағай дуанының (орталығы Қараоба мекені) аға сұлтаны болған. Округ орталығы 1844 жылы Құсмұрын қамалына ауысқаннан кейін дуан аты Құсмұрын болып өзгертілді. Шоқанның өз атасы Уәли Орта жүздің ханы болған. Арғы атасы Қазақ Ордасының Ұлық ханы Абылай, Шоқан оның шөбересі. Шоқанның балалық шағы қыс кезінде Обаған бойындағы Күнтимес ордасында, жазда Есілдің оң саласы Аққанбұрлық алабындағы ата жайлауда өткен. Әжесі Айғаным тұратын Сырымбеттегі хан ордасында да балдәурен күндерін өткізген.«Жеті жұрттың тілін білуге тиісті» хан тұқымы болғандықтан, Күнтимес ордасындағы әкесі ашқан ауыл мектебінде хат таныған Шоқан сол мектепте ортағасырлық қыпшақ-шағатай тілін меңгереді, парсыша, арабша тіл сындырады.Шоқанның жақын туыстарының естеліктеріне қарағанда, ол бала кезінен білімге бейім әрі құмар болған. Шоқан тарихи аңыз-әңгімелерге ерте бастан-ақ қызыққан. Ол жастайынан данагөй билердің әңгімелерін, акындардың өлең- жырларын зор ықыласпен тыңдап өсті. Оған тәрбие беруде сұлтан әулетінен шыққан әжесі Айғанымның ықпалы күшті болды. Ол жас Шоқанға ежелгі қазақ аңыздарын, аңыз-әңгімелерін, мақал-мәтелдері мен даналық сөздерін жиі айтып отыратын. Шоқан 12 жасына дейін Құсмұрындағы мектепте оқып, мұсылман діні ілімімен танысты. Шоқан ауылдық бастауыш мектепте оқып жүріп-ақ араб, парсы, шағатай тілдерінің негізін үйреніп алды. Шоқанның жақын туыстарының естеліктеріне қарағанда, ол бала кезінен білімге бейім әрі құмар болған. Шоқан тарихи аңыз-әңгімелерге ерте бастан-ақ қызыққан. Ол жастайынан данагөй билердің әңгімелерін, акындардың өлең- жырларын зор ықыласпен тыңдап өсті. Оған тәрбие беруде сұлтан әулетінен шыққан әжесі Айғанымның ықпалы күшті болды. Ол жас Шоқанға ежелгі қазақ аңыздарын, аңыз-әңгімелерін, мақал-мәтелдері мен даналық сөздерін жиі айтып отыратын. Шоқан 12 жасына дейін Құсмұрындағы мектепте оқып, мұсылман діні ілімімен танысты. Шоқан ауылдық бастауыш мектепте оқып жүріп-ақ араб, парсы, шағатай тілдерінің негізін үйреніп алды.

Шоқаннын анасы жағынан туыс нағашылары — Баянауыл өлкесіндегі атақты Шормановтар әулеті болатын. Шорманов Мұса орыс армиясының полковнигі, белгілі қазақ биі, Баянауыл сыртқы округының аға сұлтаны еді.

Тұқым қуалайтын туа біткен кемістік пен ақылесі кемдік

karinka15 — Sat, 30 Nov 2013 17:12:21 GMT

Әр түрлі тұқымқуалайтын ауруы бар адамдар және олардың жақындары мен туыстары өзінің отбасы аясында медико-генетикалық болжау проблемасымен жиі кездеседі, бірақ оларға көмектің қайда,кім екенін білмейді. «Туа біткен ақау» деп туған баланың қандайда бір физикалық жетіспеушілігі бар екенін білдіреді. Сонымен қатар көзге көрінбейтін биохимиялық бұзылыстарды да «туа біткен ақау» деп айтқанымыз дұрыс. «Туа біткен ақаулар» маңызына байланысты қарапайым қалдан бастап жүрек аралығының тесігіне дейін, бет пішінінің әр түрлі аномалиясының екі басты құбыжық болуы мүмкін.Бұл ақаулар, ақыл-ойдың жетіспеушілігі, туа біткен факторлармен негізделген. «Туа біткен ақаулар мен ақыл-ойдың жетіспеушілігінің себептерін анықтау өте қиынға соғады. Тәжірибелерге сүйенсек туа біткен себептер мен жүре пайда болған себептерді ажырату қиын. Мысалы, «Қоян жырық» , «Аранды ауыз» көпшілік жағдайда тұқым қуалайды,бірақ жүктілік кезінде әйелдер қабылдайтын кейбір дәрілерден де болуы мүмкін. Шежірені мұқият зерттеу белгілі бір туа біткен ауруды анықтауға көмектеседі. Дұрыс диагноз қою үшін ауру баланың ата- анасының медициналық тексеруден өткізудің үлкен маңызы бар. «Туа біткен ақау» мен «ақылестің кемістігінің» себебін анықтау бұл аурудың алдын алуға мүмкіншілік береді.

Жүкті әйел нәрестедегі бұзылыстарды анықтауға зерттеуден өтуіне болады. Босануға дейінгі стандартты зерттеулердің көбісі нәрестедегі Даун синдромын анықтай алады. Мысалы, УДЗ-де синдромның спецификалық белгілері көрінеді. Даун синдромымен бала туылу қаупі жоғары отбасыларға генетикалық тестілермен (амниоцентез, хорион биопсиясы, кордоцентез) генетикалық кеңес жүргізіледі. АҚШ-та инвазивті және инвазивті емес зерттеу әдістері жасына қарамастан барлық әйелдерге жасалады. Егер әйелдің жасы 34-тен асса және инвазивті емес әдістер өзгерістер көрсетпесе, инвазивті әдістерден бас тартқан жөн. Амниоцентез бен хорион биопсиясы инвазивті әдістерге жатады, себебі әйел жатырына әр түрлі инструменттер енгізеді, бұл кезде жатыр қабырғасын, ұрықты зақымдау немесе түсік тастау қаупі болады. Өорион биопсиясы кезіндегі түсік тастау қаупі - 1 %, амниоцентез кезінде – 0,5%. Инвазивті емес әдістерді бірінші триместрдің соңында және екінші триместрдің басында өткізеді.

Шыңғысхан ұрпағының Еуразиялық континетте қазақ зиялыларының қалыптасуына әсері

karinka15 — Sat, 30 Nov 2013 17:00:51 GMT

Шыңғыс хан - Азияда тұңғыш біртұтас мемлекет құрушы, өз заманының аса ірі әскери және мемлекет қайраткері. Ежелгі ру басшысы Есүхей батырдың отбасында туған. Басып алынған жерлерді Шыңғыс хан ұлыстарға бөлді де, ұлдарына үлестіріп берді. Жошыға Ертістен Орал тауына, одан оңтүстікке қарай Каспий мен Арал төңірегіне дейінгі жерлер, Орта Азиядағы иеліктерінен Солтүстік Хорезм мен Сырдария аймағы, Шағатайға Мауераннахр, Жетісу, Қашқария, Үгедейге Батыс Моңғолия мен Тарбағатай аймағы берілді. Төлеәкесінің ұлысы Моңғолияны мұраға алды. Шыңғыс хан әулеті – Шыңғыс ханның үрім-бұтағы, Шыңғыс хан империясының құрамында болған Орта Азия мен Иран, Алтын Орда, Юань Қытайы, тағы басқа мемлекеттердегі моңғол билеушілері.

Бүкіл Еуропа континентінде Ұлы билеушінің ұрпақтары тараған. Олардың арасында қарапайым шаруалардан бастап ұлы хандар мен сұлтандарға дейін болған. Керей, Жәнібек, Шығай, Есім, Жәңгір, Абылай сиякты ұлы ел билеушілері де осы Шыңғыс хан ұрпақтары. Ғылым мен Білім саласында да Шоқан Уалиханов, Алихан Бөкейханов, Шота Уалиханов ұлы ханның қандастары.

Туыстық Некеден Тек Қуалайтын Дерт Жабысады!

karinka15 — Sat, 30 Nov 2013 16:18:58 GMT

Қазақтың қан тазалығы, ұрпақ амандығы, жеті атаға дейін қыз алыспайтындығы ұлтымыздың өміршеңдігі мен өнегесін паш етеді. Өз ұлтымыздың ұпайын түгендеп, өзгелерден жоғары қою мақсатында емес, қасиеті мен қадірін жете ұғыну үшін әрі жақсы мен жаманды айырудың астарына үңіліп, парқына бойлау үшін бір мезет өзгелердің де өміріне көз жүгірткен абзал шығар. Қойымыз қоралас болмаса да, сырттай тілеулес ел Сауд Арабиясында туысқандардың бір-бірімен үйленуі қалыпты жағдай саналады. Ежелден солай. Әлемдегі өзге халықтармен салыстырғанда, туысымен шаңырақ көтергендердің қарасы көп ел ретінде атағы шыққан Сауд Арабиясында осының кесірінен балғындар түрлі жүйке дертіне шалдыққан. Бұл келеңсіздікті саудиялықтардың өздері де мойындап отыр. Саудиялық невролог дәрігер Суад Ямани ел астанасында өткен балалардың жүйке ауруларына қатысты 12-ші конференцияда «Ауруын жасырған өледі» деген принципті ұстанып, осы сұмдықты жасырып-жаппай, жайып салды. Аталмыш конференцияға Азия мен Океания елдерінен осы саланың мамандары мен білгірлері қатысқанын айта кету керек.

Дәрігердің сөзіне қарағанда, ағайынды ерлі-зайыптылардан туған баланың дертін алғашқыда анықтау қиынға соғатын көрінеді. Өйткені, ондай некеден өмірге келген сәбидің бойындағы дерт атадан балаға беріліп, тек қуалайды. Мұндай жұптардан дүние есігін ашқан нәрестелердің бойындағы жүйке дерті әлемнің кез келген түкпірінде кездесетін көрінеді. Ең қиыны, оның бірыңғай емі жоқ. Дәрігердің тағы бір келтірген дәйегі бойынша жүйке дерті тұқым қуалайды әрі аяғы ауыр әйелдердің жөнді күтінбеуі де құрсағындағы шарананың денсаулығына зиянын тигізеді.

Туыстық некенің тиімсіздігі

karinka15 — Sat, 30 Nov 2013 15:59:34 GMT

Тұқым қуалаушылықтың заңдылықтары тұрғысынан алғанда, туыс адамдардың (немере, шөбере және т.б.) некелесуі дұрыс емес. Себебі ондай адамдардың генотиптерінде ұқсастық болады. Ал тұқым қуалайтын аурулар мен түрлі кемістіктерді көбінесе рецессивті гендер анықтайтындығы белгілі. Олар тек рецессивті гомозигота жағдайында ғана білінеді. Туыстық некеде ондай мүмкіншілік мол болады. Сондықтан олардан туатын ұрпақта кемістік көп кездеседі. Керісінше, туыс емес ерлі-зайыптыларда ондай жағдай өте сирек кездеседі және ұрпақтың тіршілік қабілеті жоғары болады. Себебі олар көбінесе гетерозиготалы жағдайда болатындықтан, Мендель заңына сәйкес ауру мен кемістікті анықтайтын рецессивті генді доминантты ген жеңіп кетеді. Біздің арғы ата-бабаларымыздан келе жатқан қалыптасқан дәстүр бойынша жеті атадан кейін ғана некелесуге рұқсат беріледі. Бұл біздің гендік қорымыздың мол әрі мықты болуына әсер етеді. Сондықтан мұндай дәстүрді сақтап отыруымыз қажет.

Кейбір географиялық, әлеуметтік, экономикалық және т.б. себептерге байланысты тұрғын халықтың саны кеміп, оқшауланып қалады. Адамдардың ондай шағын популяциясында амалсыздан туыстық неке көбейеді. Соның салдарынан тұқым қуалайтын кемістіктер мен сәбилердің өлімі артады. Тіпті ондай халық жер бетінен жойылып кетуі де мүмкін.

Болашақ ұрпақты тұқым қуалайтын түрлі ауыр зардаптардан сақтандыру үшін адам генетикасы мен медициналық генетикада жүргізілген зерттеулер қолданылады. Дүниеге ауру ұрпақты келтірмеу үшін ата-ананың екеуінің де дендері сау болу керек. Кейде ерлі-зайыптылардың екеуінің де дендері сау болғанымен, олардың тегінде тұқым қуалайтын ауру болса, ол келесі ұрпаққа беріледі.Мысалы, жігіттің шешесі эпилепсия(қояншық) ауруымен ауырса, ал әкесі сау болса, ол жігіт эпилепсик болмайды. Себебі оның әкесінен алған доминантты гені эпилепсияны анықтайтын шешесінен алған рецессивті генді жеңіп шығады. Егер дәл осындай жағдайдағы қыз жоғарыда келтірілген жігітке тұрмысқа шықса, өздері ауру болмағанымен, олардан ауру балалар дүниеге келуі мүмкін. Себебі, оларда эпилепсияның гені бар. Жалпы, ауру немесе кеміс ұрпақтың дүниеге келуі отбасы мен ата-ана үшін үлкен қайғы-қасірет. Сондықтан отбасын құратын , әсіресе тегінде тұқым қуалайтын кемістіктер бар адамдар медициналық-генетикалық кеңес алғаны жөн. Мұндай кеңес беретін орталықтар қазір Қазақстанның көптеген қалаларында бар. Қоршаған ортаның тазалығын сақтауға, әсіресе судың, ауаның және азық-түліктің мутагендік және канцерогендік әсерлері бар заттармен ластанбауына соңғы кездері көп көңіл бөлінуде. Сонымен қатар дәрі-дәрмектер мен тұрмыстық химиялық препараттардың және түрлі косметикалық заттардың «генетикалық залалсыздығы» мұқият тексеріледі.Сайып келгенде, мұның барлығы адамда тұқым қуалайтын кемістіктердің мөлшерін азайту мақсатында жасалады.

Қазақстанда әр азаматтың генетикалық паспорты болады

karinka15 — Thu, 28 Nov 2013 15:08:24 GMT

Әлем ғылымы оны қазірдің өзінде медициналық балгер деп атауда. Мұндай құжаттың арқасында көптеген аурудың алдын алуға болады деп хабарлайды Еуразия бірінші арнасы. Генетикалық паспортты жасау үшін аданың қаны немесе түкірігі қажет. Бірнеше күн ішінде биотехнологтар ДНҚ-ны оқып, нәтижесін шығарады. Осы қорытындыға қарап дәрігер адам шалдығуы мүмкін ауруларды анықтайды. Қазақстандағы алғашқы генетикалық паспорттың авторы - Ұлттық биотехнологиялар орталығының директоры Ерлан Раманқұлов. Бұл - адам ағзасының нағыз әліпбиі, дейді ғалым. Паспорт адамның 70-тен астам аса қауіпті, нашақорлық, онкология, гемофилия немесе психикалық дерттер сынды ауруларға шалдығуының мүмкіндігін болжай алады.

Сондай-ақ генетикалық паспорт ұрпақ әкелерде өзінің септігін тигізбек. Ол болашақ баланың тұқым қуалайтын ауруларын анықтай алады. Қазір Денсаулық сақтау министрлігінде ғылыми зерттеулердің аяқталуын күтуде. Генетикалық төлқұжат өзінің тиімділігін көрсетсе, ведомство жобаны қаржыландыруға дайын.

Жоба қолға алынса, бірнеше жылдан кейін әрбір қазақстандық азамат генетикалық паспортына қол жеткізе алады. Мамандар, оның бағасы 100 доллар шамасында тұрады дейді. Бірақ мұндай денсаулық құжаты кең таралып жатса, бағасы бұдан 3 есеге дейін төмендемек.

Жеті Атаға дейін үйленбеу сыры

karinka15 — Thu, 28 Nov 2013 04:00:22 GMT

15-ғасырда Қазақ Хандығы орнап, оны Керей мен Жәнібек хандар басқарғаны белгілі. Бірде Жәнібек ханның ақылшысы, кеңесшісі Жиренше шешен қатты ауырып, төсек тартып жатып қалыпты. Жақын жерлердегі талай белгілі емші, бақсыларды шақыртып қаратса да, еш ем қонбапты. Соңында атақты Өтебойдақ деген емші барын біліп, соны шақырады. Өтебойдақтың емінен кейін Жиренше жазылып, дертінен айығыпты. Жәнібек хан емшіге риза болып, бірнеше сұрақ қойыпты. Көп сұрақтарына қонымды жауаптар алып, соңғы сұрағын қойыпты:

— Қандай ауруды емдеу қиын? — Тұқым қуалайтын ауруды емдеу қиын — Ал, оның алдын алуға бола ма? — Болады. Жеті Атаға дейін туыс адамдар қыз алыспау керек. Жеті қазақ үшін қасиетті сан.

Өтебойдақ емшінің айтқанын Жәнібек хан жадына тоқып, халыққа жеті атаға дейін үйленуге тиым салыпты. «Кімде кім жеті атаға толмай үйленсе, өлім жазасына кесілсін» деген жарлық шығыпты. Содан бергі қазақ хандары да осы жарлықты бұлжытпай орындап отырыпты. Ал, Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы «Шипагерлік баян» атты шипагерлік кітап жазған адам.

Өмір тәжірибесі мол халқымыз кейінгі ұрпаққа жеті атасын білуді міндеттеген және оны үйретіп жаттатқан. «Жеті атасын білмеген – жетесіз» деген содан қалған.